Ένα πανάλαφρο σπίτι από ένα νέο τοτε υλικό το fiberglass, που θα μπορουσε να στήνεται οπουδήποτε στην εξοχή, στήνοντας και μια αυτόνομη ζωή στο όνειρο των διακοπών. Παράλληλα, εικόνα πολυ γνωστή για όσους έβγαιναν από την Αθήνα, από την λεωφορο Καβάλας,προς την Πελοπόννησο εκείνη την εποχή, που επιτείνει την ουτοπική-εξωγήινη του πρόθεση. Σχεδιασμένο από το Νικόλαο Ξάστερο, το σπίτι κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το Σεπτέμβριο του 1969 στο όνομα της “Ανώνυμης Βιομηχανικής εταιρείας Μεταλικών κατασκευών ΑΛΤΑ” με την οποία συνεργαζόταν, και στο όνομά του το Μάϊο του 1973. Το ελληνικό αντίστοιχο του futuro και του Dymaxion του Buckminster Fuller αποκαλύπτει αποσπασματικά την ιστορία του αφήνοντας δείγματά του σε διάφορα σημεία της χώρας.

Ένα διαμέρισμα που ανακηρύσσεται αυτόνομο κράτος από τον παρεμβατικό ουτοπιστή Βασίλη Τσιρώνη και καταλήγει με την επέμβαση της αστυνομίας.

Και τα δυο γεγονότα που με την αφορμή της μπιεννάλε συναντιούνται στο Φάληρο, έχουν μια ιστορικότητα ταυτόχρονα με μια μελλοντική προοπτική, βλέπουμε τη λάτρεία τους για ένα μέλλον από τα ίχνη που άφησαν, ως ιστορίες που έχουν ήδη συμβεί, γι αυτό και αφήνουμε το ‘ουφάκι’ στην ερειπιώδη μορφή που το μεταφέραμε στο ανοιχτο χωρο της παραλίας του Φλοίσβου.
Στο σημείο αυτό, ακριβώς δίπλα στο ‘ουφάκι’, στις 14 Ιουνίου στις 9 το βράδυ έγινε το microconference της φινλανδικής ομάδας Ykon, με θέμα τα ‘micronations’, τα μικροκράτη, στο οποίο εκπροσωπήθηκε και το NSK, από τον Darko και τον Χάρη. Στο συνέδριο, το οποίο κινήθηκε γύρω από την υπόθεση Τσιρώνη, όπως παρουσιάστηκε από την αρχειακή έρευνα της ομάδας μας, παρουσίασαν οι Ykon ζητήματα από προηγούμενα microconferences που συνδιαλέγονταν με το θέμα αυτού του συνεδρίου και κατέθεσαν την εμπειρία τους οι NSK από το εικονικό τους κράτος (το οποίο συμμετείχε στην μπιεννάλε εκδίδοντας τα πραγματικά διαβατήρια του). Και οι δύο ομάδες ξεχώρισαν την μοναδικότητα και την τραγικότητα της καταστολής του αυτόνομου κράτους του Τσιρώνη. Οι αντιδράσεις και παρεμβάσεις του κοινού και των περαστικών της παραλίας φαλήρου αύξησαν τη χρονικη διάρκεια σε τρεις ώρες, αλλά έδωσαν και την επιθυμητή επαναγείωση του θέματος με τον τόπο.

Πώς θα μπορούσε να καταγραφεί η αρχιτεκτονική της Καρδαμύλης και των γύρω περιοχών σήμερα? Με ποιόν τρόπο αναμειγνύονται οι μόνιμες και οι εφήμερες κατοικίες, τα άδεια και τα γεμάτα κόσμο τις καλοκαιρινές ημέρες κτίσματα, τα μπετονένια γιαπιά που μεταλλάσσονται γρήγορα σε πέτρινους όγκους, η φύση που γεμίζει και αδειάζει από ντόπιους ή επισκέπτες και πώς όλα αυτά συνιστούν στη θέαση του τόπου? Ανάμεσα στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, στο ίδιο το φυσικό τοπίο και στα νέα κτίσματα που εμφανίζονται συνεχώς, τίθεται ένα ζήτημα τοποθέτησης απέναντι στο νέο ανάμεικτο τοπίο και τις συνθήκες που το δημιουργούν.

Ο προβληματισμός στον οποίο ανοίγεται αυτή η πρόταση στρέφεται γύρω από τη συνθήκη του τουρισμού, της περιήγησης, του ελεύθερου χρόνου. Η περιοχή έχει δει μια ραγδαία αύξηση της κτηριακής μάζας ως εξοχικής κατοικίας. Η εντατική οικοδομική δραστηριότητα είναι από τα στοιχεία που κυριαρχούν, ενώ αναδύονται ζητήματα που αφορούν στην ποιότητα και την πολυτέλεια του ελεύθερου χρόνου, όπως είναι η θέα, ή οι δραστηριότητες. Η αυξανόμενη σημασία της διαχείρησης του χρόνου, όπως γενικότερα προβληματοποιείται το ζήτημα του τουρισμού, σχετίζεται με την αξία του ελεύθερου χρόνου και της κατανάλωσης που συμβαίνει σ’αυτόν και έχει επίδραση στην διαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων.

Συνδέοντας τον ελεύθερο χρόνο με το αξιοθέατο, προτείνουμε ένα επιτόπιο εργαστήριο/workshop που θα λειτουργεί σαν ένα άθροισμα διαφορετικών ξεναγήσεων. Η ξενάγηση θέτει το ζήτημα ξένος-κάτοικος και δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα συνθήκη όπου ξεναγοί μπορούν να είναι οι ξένοι ή οι κάτοικοι, εναλάσσοντας τους ρόλους κατά τη διάρκεια των επισκέψεων.

Η ομάδα errands προτείνει μια οπτική ζητημάτων αξιών θέασης, ως επισκέπτες και εικαστικοί-αρχιτέκτονες, ενώ η κοινότητα των ντόπιων (παιδιών) παρουσιάζει τη δική τους θέση πάνω σε αυτό. Το αξιοθέατο μέσα από τις διάφορες ξεναγήσεις γίνεται θέμα ανοιχτό στις αναγνώσεις του κοινού.

Το επιτόπιο εργαστήριο το οποίο πραγματοποιηθηκε τον Απρίλη του 2008 στην Καρδαμύλη, ειχε σαν στόχο του την έρευνα των διαδικασιών μέσα από τις οποίες προκύπτει το δομημένο περιβάλλον της περιοχής και την επισήμανση χαρακτηριστικών παραδειγμάτων.

Τα μέλη της ομάδας θα παρουσιάσουν σε ομάδα μαθητών την μεθοδολογία τους και με τη βοήθειά τους θα επιχειρήσουν μια καταγραφή του τόπου (φωτογραφίες, σχέδια, συνεντεύξεις κλπ.)

Στο μετρό όλα λειτουργούν σύμφωνα με έναν προκαθορισμένο τρόπο. Οτιδήποτε δεν είναι οικείο κινητοποιεί μηχανισμό επιδιόρθωσης. Μιλήσαμε με τους τεχνικούς του μετρό.

Οι οδηγοί των συρμών κινούνται κυρίως με βάση τον ήχο. Η ομαλή λειτουργία του συρμού επιβεβαιώνεται από έναν αναγνωρίσιμο ήχο. Αν ακουστεί κάτι διαφορετικό τότε ειδοποιούνται οι τεχνικοί.

-Τις περισσότερες φορές είναι ένας μεταλλικός θόρυβος, ή ένα τίναγμα που θα προκαλέσει ήχο, αλλά ο ίδιος ο οδηγός δεν είναι σε θέση να πει τι είναι. Όταν ακουστεί κάτι περίεργο, το μόνο που μπορεί να κάνει ο οδηγός, είναι να δώσει τη θέση του. Πηγαίνει ένας τεχνικός και αν δεν προλαβαίνει να επέμβει δίνεται «περιορισμός», δηλαδή πάνε πιο αργά τα τρένα και το βράδυ γίνεται ο έλεγχος.

Κάθε βράδυ μέσα στα τούνελ γίνεται πεζή επιθεώρηση. Κάθε βράδυ τα αποτελέσματα του ελέγχου καταγράφονται. Οι βλάβες που παρουσιάζονται είναι συγκεκριμένες.

-Η ομάδα της πεζής επιθεώρησης πόσα άτομα είναι;

-Ανάλογα με τις εργασίες που κάνουμε, μπορεί αν είναι 3 από εμάς, μπορεί και 4 μπορεί και 6 άτομα. Είναι μικρές ομάδες, εκτός αν ας πούμε συμβεί κάτι χοντρό και κατέβουν πάνω από 10. Κατεβαίνουμε κάτω το βράδυ πεζοί και κοιτάμε τη γραμμή που έχουμε προγραμματίσει σε μια περιοχή. Κάθε βράδυ γίνεται και ένα κομμάτι μέχρι 3-4 χιλιόμετρα.

-Και τι κοιτάτε;

-Εφόσον το τρένο έχει σταθερή τροχιά οι βλάβες είναι συγκεκριμένες, αλλά ας πούμε μπορεί να υπάρξει αποφλοίωση. Είναι ένα κάψιμο αλλά αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό. Το σημαντικό είναι μια ρωγμή στις ράγες ή κάτι παρόμοιο. Σημαντικά επίσης είναι τα νερά. Στο σημείο που πέφτει το νερό σκουριάζει το σίδερο και βγάζει μετά προβλήματα. Αν παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα επάνω στη γραμμή, τότε το κόβουμε και βάζουμε ένα άλλο κουπόνι (κομμάτι γραμμής) με κολλήσεις

-Και αυτό πρέπει να γίνει μέσα σε πόσο χρόνο, μέχρι την άλλη μέρα στις 6:00 το πρωί;

-Ναι, έχουμε περιθώριο μόνο 4 ώρες

-Όποια βλάβη παρουσιαστεί το περιθώριο είναι περίπου 4 ώρες;

-Αν εμείς δεν έχουμε χρόνο να κάνουμε την εργασία μας, ζητούμε άδεια να κάνουν παράταση χρόνου μισή ώρα για παράδειγμα, παραπάνω δεν μπορεί, εκτός αν θα κάνουμε έκτατο δελτίο. Μονοδρόμηση. Δηλαδή κλείνουμε την περιοχή και περνάει το τρένο από αλλού. Ο χρόνος είναι το πιο σημαντικό. Πρέπει να αποκατασταθεί η ζημιά όσο πιο γρήγορα γίνεται.

-Είπατε ότι κάθε βλάβη καταγράφεται, κρατάτε και ιστορικό;

-Όλα. Βέβαια κρατάμε ιστορικό. Ας πούμε λέμε πριν 1 χρόνο αλλάξαμε στο τάδε σημείο ένα κομμάτι γραμμή, μετά από 3 χρόνια βγήκε παρόμοιο πρόβλημα στο ίδιο σημείο. Λέμε τι τρέχει; Οπότε ξεκινάς και ερευνάς. Ο έλεγχος περνάει μέσα στον υπολογιστή κάθε αλλαγή κάθε γραμμή έχει τη δική της περίπτωση. Ανοίγεις βλέπεις, πότε έχει αλλαχθεί πότε έγινε κάθε δουλειά.

-Άρα κάθε βράδυ περνάτε, κοιτάτε, καταγράφετε κάθε τι που έχε συμβεί και τα αρχεία αυτά τα περνάτε στον υπολογιστή. και αυτό σημαίνει ότι υπάρχει το αρχείο με τον καθημερινό έλεγχο από τότε που έχει γίνει το μετρό μέχρι σήμερα;

-Ναι, υπάρχει όλο το αρχείο από την πρώτη μέρα που λειτούργησαν οι συρμοί.

-Κάθε βράδυ ελέγχετε ένα κομμάτι. Αντίστοιχα σε έναν άλλο σταθμό κοιτάνε άλλο κομμάτι φαντάζομαι…

-Ναι

-Πόσα άτομα είστε γι αυτή τη δουλειά σε όλη την Αθήνα;

-60 άτομα για όλη την Αθήνα και όλη η Αθήνα έχει ελεγχθεί σε 1 εβδομάδα και κάθε εβδομάδα αυτό επαναλαμβάνεται.

Η εγρήγορση του οδηγού δεν είναι αυτονόητο δεδομένο. Ο οδηγός του συρμού οφείλει να επιβεβαιώνει διαρκώς ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση με τρόπο ενεργητικό, πατώντας το κουμπί του νεκρού ανθρώπου.

-Εδώ είναι το χειριστήριο, το γκάζι, οι στροφές, τα χιλιόμετρα. Το κουμπί του νεκρού ανθρώπου πρέπει να το πατά με το χέρι του ο οδηγός συνέχεια, ή να πατά αυτό το πεντάλι κάτω. Αν για 15 συνεχόμενα δευτερόλεπτα δεν το πατήσει, ακούγεται ένας ήχος που του υπενθυμίζει ότι πρέπει να το πατήσει. Αν δεν το πατήσει τότε στέλνεται κατευθείαν κάτω στο δίκτυο σήμα ότι στο συγκεκριμένο τραίνο ο οδηγός αντιμετωπίζει πρόβλημα. Τον καλεί αμέσως το κέντρο και αν δεν απαντήσει, τότε σταματάει αυτόματα το τραίνο.

-“Με το που βρέθηκε στα χέρια μας το σύνολο του αρχείου, χωρίστηκε σε θεματικές ενότητες και μετά ανάλογα με τη χρονιά που βρίσκαμε σημειωμένη πάνω στα χαρτιά, δημιουργήσαμε τους υποφακέλους. Μετά καλέσαμε ειδικούς ερευνητές που έχουν ασχοληθεί με το έργο του συγκεκριμένου δημιουργού, για να μην κάνουμε και κανένα λάθος. Εμείς βιβλιοθηκονόμοι είμαστε, όχι αρχιτέκτονες… Κάθε αρχιτεκτονικό έργο χωρίστηκε σε υποενότητες- αλληλογραφία, προσχέδια, σχέδια. Επί 9 μήνες 4 άτομα καταγράφανε το αρχείο και το χώριζαν σε ενότητες. Πολλή δουλειά.”

Χωρίς κανένα σχόλιο για το ίδιο το έργο, χωρίς καμιά σύνδεση με τα υπόλοιπα στοιχεία, αυτά τα κουτιά με τα αρχεία του αρχιτέκτονα μοιάζουν με τις αναλύσεις από τα εγκληματολογικά εργαστήρια, που κατατάσσουν τα ευρήματα της επιτόπιας έρευνας της αστυνομίας για κάποιο έγκλημα, με βάση κάποιους νόμους χημείας. Περιγράφουν τη χημική σύσταση των ευρημάτων και αφήνουν χώρο για πιθανές συνδέσεις και υπόπτους.

X (A) 17-2 : Dessins et croquis, Maison R.

1/ – Dessin maison R. 1^ère esquisse au dos d’une enveloppe, stylo bille, déchirures, mauvais état

Οι σελίδες των αρχείων μοιάζουν να σχεδιάζουν ένα νέο κτίριο.

X (A) 17-4 : - Maquette de la maison R, 4 photos

Photo d’une maison non identifiée

Τα σχέδια του κάθε κτιρίου, γίνονται τεκμήρια, αποδείξεις μιας πράξης εγκληματικής. Ένα έγκλημα όμως στο όποιο, ο αρχιτέκτονας λες και επιθυμεί να παραδοθεί με εμμονή στις αρχές που ψάχνουν σχολαστικά να τον εντοπίσουν, να τον συλλάβουν και να τον ταυτοποιήσουν πιθανόν και για άλλες παρόμοιες εγκληματικές ενέργειες που σχεδιάστηκαν και εκτελέστηκαν με τον ίδιο τρόπο. Μέσα σε αυτή την ιδιότυπη καταδίωξη, τα στοιχεία του αρχείου αποκαλύπτουν τη διαδρομή, το κίνητρο και τον τρόπο εκτέλεσης του εγκλήματος-εδώ του αρχιτεκτονικού έργου.

Τριάντα δυο σελίδες πυκνογραμμένου καταλόγου που περιγράφουν 53 χρόνια αρχιτεκτονικής δημιουργίας, 38 αρχιτεκτονικά έργα, υλοποιημένα ή μη, 46 διαφορετικά πρόσωπα που αναφέρονται ως εργοδότες ή συνεργάτες, 1443 διαφορετικές ημερομηνίες, που βρίσκονται μέσα σε 17 χάρτινα κουτιά διαστάσεων 42*60 εκ που δένουν με υφασμάτινο κορδόνι και περιέχουν 1712 φακέλους για καθένα από τα στοιχεία του αρχείου. Τι είναι λοιπόν το αρχείο του αρχιτέκτονα πέρα από τους αριθμούς αυτούς ;

Η οδός Κτησίου βρίσκεται στην πλατεία προσκόπων στο Παγκράτι.

Αναζητήσαμε το ιστορικό υπόβαθρο που παράγει μια εικόνα αντιθετική στο άμεσο αστικό τοπίο που την περικλείει.

-ήταν παλιά μια ταβέρνα εκεί, πρίν, όμως, ήταν σπιτάκια. Εκεί που είναι τώρα τα γκρεμισμένα, μετά έγινε η ταβέρνα.

-πού ήταν αυτά; Εκεί που είναι τώρα το χέρσο οικόπεδο;

-ναι εκεί. Μένανε κόσμος. Εγώ ήρθα εδώ το 60 και ήταν όλο μικρά σπιτάκια.

-σαν αυτό;

-όχι σαν αυτό, αυτό είναι διατηρητέο, ήταν το καλύτερο, το πίο μεγάλο, όχι, ήταν μικρά, πολλά μικρά.

-και μέχρι πότε ήταν η ταβέρνα;

-η ταβέρνα, το ‘βατραχονήσι’, ήταν μέχρι πριν… 8-10 χρόνια; Μετά τα γκρέμισαν. Έβγαζε και τραπεζάκια απένταντι απ΄το δρομάκι, εκεί μεσ’ την αυλή που έχει τις γλάστρες.

-μετά τα γκρεμίσανε όλα για να χτίσουνε αλλά δεν μπορέσανε..

..ήτανε όλα ενός αυτά, και τα πίσω και το σπίτι εδώ μπροστά και κάτι πολυκατοικίες, και τ΄άφησε στο χωριό του..

-πού; ποιό;

-χμ.. κάπου στην Τρίπολη. ‘φτιάχτηκε’ το χωριό!

-πώς είπατε;

-τα άφησε στο χωριό του και να μην μπορούν να πουληθούν.. έχει επιτροπή και τα εκμεταλλεύεται το χωριό. Είναι και αυτά και η πολυκατοικία που είναι η γκαλερί εδώ πιο κάτω. Όλ΄αυτά. Ο δρόμοςσυνεχίζει και απ αυτή τη μεριά. Είναι Κτησίουκι εδώ, 1, 2, 3. Στο3 είναι η πολυκατοικία. Ρωτήστε και κει.

-από πότε ονομάζεται Κτησίου ο δρόμος;

-έτσι ήταν, έτσι το βρήκα εγώ.

Η οδός Κτησίου συνδέεται με μια μη αστική και μακρινή πραγματικότητα και πέρα από την εικόνα της.

-ξέρετε σε ποιό χωριό είναι κληροδότημα αυτά τα γύρω από την οδό Κτησίου;

-..δε θυμάμαι, είναι ένα χωριό της Τεγέας στην Αρκαδία. Γεωργούλης ήταν αυτός νομίζω.

-και τα διαχειρίζεται το χωριό;

-είναι ένα ίδρυμα και τα έσοδα συντηρούν ένα νοσοκομείο στο χωριό.., αν θέλετε να σας γράψω την ιστορία του δρόμου, ελάτε ξανά, να τα σκεφτώ και να τα μαζέψω.

Η οδός Κτησίου έχει ιστορία υπερασπίσεων που την γνωρίζουν οι επιτροπές κατοίκων της περιοχής.

-είχε κάτι χαλάσματα πριν.

-η ταβέρνα;

-ναι, ήταν ταβέρνα. Μετά τα γκρεμίσανε αλλά δεν καταφέρανε να χτίσουνε. Περάστε την άλλη βδομάδα να σας δώσω το ΦΕΚ για το τι θα γίνει εδώ, γιατί  τώρα τρέχω..

-ποιός άλλος ξέρει εδώ;

-υπήρχε ένα χρωματοπωλείο στο ισόγειο αυτού του κτηρίου…του διατηρητέου ναι, πριν βάλουνε τα πανιά και τις σκαλωσιές, αυτός ήξερε

-ξέρετε που έχει πάει τώρα το μαγαζί;

-δεν ξέρω! Ζεί; Βαγγέλη τον λέγανε..

Η οδός Κτησίου είναι μια διαφορά που συμπυκνώνει διαφορετικές μυθολογίες για τον καθένα. Όπως μας είπε και ένας περαστικός, περνάει από τη φύση της οδού Κτησίου, είναι κάπως συμβολικό το ότι περνάει, η φύση και η λάσπη, όπως η βακχική λειτουργία.

Το παρατημένο ψυγείο που φυτρώνει είναι η εικόνα της φύσης που κατατρώει την αστική προϊστορία.